Bugünün Dersi: Pearson korelasyonu (r)
Merhaba arkadaşlar, hafta sonu borsa okulumuza hoş geldiniz! Bugün piyasada her yerde karşımıza çıkan ama çoğu zaman "o neydi?" dedirten bir ölçüyü öğreneceğiz: Pearson korelasyonu (r). Korkmayın, matemitik ambiyansına girmeden, hikâyeyle başlayalım.
1. Nedir?
İki dansçı düşünün. Biri sağa adım attığında diğeri de sağa atıyorsa mükemmel bir uyum var demektir. Biri sağa atarken diğeri sola atıyorsa tam ters yönlerde dans ediyorlar. Biri dans ederken diğeri kendi halinde oynuyorsa... uyum yok, herkes kendi ritminde.
İşte Pearson korelasyonu (r) tam olarak bunu ölçer: İki serinin birlikte hareket yönünü ve gücünü, -1 ile +1 arasında bir sayıyla ifade eder.
Peki sorunun cevabı: r=0,82 ne anlatır? +1'e oldukça yakın bir değer. Yani iki seri güçlü şekilde aynı yönde hareket ediyor. Biri yükselirken diğeri de büyük olasılıkla yükseliyor. Uyum yüksek, birlikte hareket belirgin.
2. Neden Önemli?
Bu küçük sayı yatırımcıya üç büyük kazanç sağlar:
-
Çeşitlendirme Bilinci: Aynı yöne hareket eden iki varlığı birlikte almak riski azaltmaz; iki yumurta aynı sepette olur. Düşük veya negatif korelasyonlu varlıklar denge sağlar.
-
Endeksle İlişki: Hisse, piyasa ile birlikte mi gidiyor, tersine mi gidiyor? r bunu tek sayıda özetler.
-
Senaryo Kurma: "Piyasa yükselirse buna ne olur?" sorusuna kaba ama faydalı bir cevap verir.
3. Nasıl Okunur / Kullanılır?
Adım adım gidelim:
- İşarete bakın: Artı (+) aynı yön, eksi (-) ters yön demektir.
- Büyüklüğe bakın: Kabaca kabul gören eşikler şunlardır:
-
0'a yakın (0 ile 0,30 arası): zayıf ilişki
-
0,30 – 0,70 arası: orta düzey ilişki
-
0,70 ve üzeri: güçlü ilişki
3. Bağlama bakın: r "neden" söylemez, sadece "birlikte hareket" der.
4. Geçicidir: Korelasyon zamanla değişir; özellikle gergin piyasalarda birçok varlık aynı anda düşebilir.
Meraklısına küçük bir not: r'nin karesi (r²), iki serinin hareketinin ne kadarının birlikte açıklanabildiğini gösterir. Örneğin r=0,82 için r² yaklaşık 0,67'dir; yani değişimin yaklaşık üçte ikisi ortak hareketle açıklanabilir.
4. Gerçek Örnek
Gelin bugünün en hareketli üç hissesindeki r değerlerini birlikte okuyalım:
-
DSTKF: Son fiyat 694,00 TL, günlük %9,99 düşüş, kanal %7, r=-0,47. Orta düzeyde negatif ilişki: karşılaştırıldığı seri yükselirken bu hisse çoğu zaman ters yöne eğilimli. Ancak -0,47, "güçlü" sınırının (-0,70) altında; ilişki belirgin ama mutlak değil.
-
SASA: Son fiyat 1,92 TL, günlük %6,67 yükseliş, kanal %9, r=-0,41. Yine orta düzeyde negatif, DSTKF'ye benzer ama biraz daha zayıf bir ters ilişki.
-
VAKBN: Son fiyat 33,92 TL, günlük %5,15 yükseliş, kanal %41, r=0,72. Güçlü sınırın hemen üzerinde: güçlü pozitif ilişki. Bu hisse, karşılaştırıldığı seriyle büyük olasılıkla aynı yönde hareket etme eğiliminde.
Dikkat: VAKBN'de r=0,72 olsa da kanal %41. Yani ilişki güçlü olabilir ama oynaklık da yüksek. Korelasyon tek başına bütün hikâyeyi anlatmaz; yanındaki bilgilerle birlikte okunur.
5. Sık Yapılan Hatalar
-
Korelasyonu nedensellik sanmak: r=0,90 bile "biri diğerini etkiliyor" demez. Sadece birlikte hareket ediyorlar.
-
Korelasyonun kalıcı olduğunu düşünmek: Dünkü r ile yarınki hareket aynı olmayabilir. Kriz dönemlerinde korelasyonlar tipik olarak değişir.
-
Sadece işarete bakmak: Negatif ama zayıf bir r (-0,20), güçlü bir pozitif r'den daha az bilgi taşır. İşaret kadar büyüklük de önemlidir.
-
r'yi tek başına karar aracı yapmak: Kanal genişliği, günlük değişim ve oynaklık gibi bilgiler olmadan r yarımla bir bütündür.
6. Mini Test
Soru 1: Bir arkadaşınız "iki hissenin korelasyonu r=0,82" dedi. Siz ona bunu nasıl tek cümleyle açıklarsınız?
Cevap: "Güçlü pozitif ilişki var; bu iki hisse büyük olasılıkla aynı yönde hareket ediyor."
Soru 2: Portföyünüze r=-0,90 olan iki varlık eklerseniz çeşitlendirme açısından bu ne anlama gelir?
Cevap: Güçlü ters ilişki; biri düşünce diğerinin yükselme eğilimi olması portföyde denge sağlayabilir. Ancak bu bir garanti değildir, ilişki zamanla değişebilir.
Soru 3: Bugünkü veride VAKBN için r=0,72. Bu değeri nasıl sınıflandırırsınız?
Cevap: 0,70 ve üzeri "güçlü" kabul edildiğinden, VAKBN karşılaştırıldığı seriyle güçlü pozitif ilişkiye sahip; aynı yönde hareket eğilimi yüksek.
7. Özet
-
Pearson korelasyonu (r), iki serinin birlikte hareketini -1 ile +1 arasında ölçer.
-
+ aynı yön, - ters yön; 0'a yaklaşan değerler zayıf ilişki demektir.
-
r=0,82, güçlü pozitif ilişkidir: iki seri büyük olasılıkla birlikte ve aynı yönde hareket eder.
-
Korelasyon nedensellik değildir ve zamanla değişebilir.
-
r'yi hiçbir zaman tek başına değil; oynaklık, kanal ve günlük değişim gibi bilgilerle birlikte değerlendirin.
Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, kolay gelsin!
Bu ders eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.